Kentsel katı atıklar (municipal solid waste) hanehalklarının, iş yerlerinin ve kurumların ürettiği ҫöpe verilen addır. Türkiye’deki kentsel katı atıklar konusunda düşünmeye başlamam 2011 yılının bir yaz günü sabahı başımdan geҫen tuhaf bir olay sonrasına rastlar.
Esintili bir yaz günü sabahı…
Ankara’nın kaldırımlı ve ağaҫlı mahallelerinden biri olan Ayrancı’nın Reşat Nuri Sokağı’na yeni taşınmıştım. Dokuz yıl yurtdışında yaşadıktan sonra kendi ülkeme alışma ve kültürel kodlara uyum gösterme süreci geҫirmekteydim. Akşamları belli bir saatten önce ҫöp torbalarımızı kapımızın önüne koyduğumuz taktirde apartman görevlisi onları topluyor, ҫöp kamyonunun alması iҫin kaldırımda biriken diğer torbaların yanına koyuyordu. O sabah, ҫöp torbasını kapının önüne koymayı unuttuğumu, işe gitmek iҫin evden ҫıkmadan hemen önce farkettim. Acelem olduğundan, taksiyle gitmeye karar vermiş ve taksiyi ҫoktan ҫağırmıştım.
Taksiye binmeden önce, atmak iҫin ağzını sıkıca bağladığım ҫöp torbasını elime alıp evden aceleyle ҫıktım. Merdivenlerden hızlıca inip apartmanın önüne vardığımda taksi henüz gelmemişti. Etrafıma bakınıp elimdeki torbayı atacak bir ҫöp kutusu aradım. Sokakta böyle bir şeyden eser yoktu. Torbaların kaldırımda biriktirildiğini hatırlayıp torbayı kaldırımın bitip sokağın başladığı yere koydum. Fakat, öğlene doğru güneşin iyice ısıtacağı, asfalt üzerinde kalacak torbanın akşama kadar ne kadar kötü kokacağı ve sokak kedileri tarafından eşelenince etrafa saҫılacak pislik aklıma geldiğinde torbayı hemen oradan aldım. Tam bu sırada taksi geldi ve ben, elimde ҫöp torbası, taksiye bindim.
Gideceğim istikameti șoföre söyledikten sonra tüm yol boyunca şaşkınlık mı yoksa bir tür şok mu olduğunu bilemediğim duygular iҫerisinde aklımdan türlü düşünceler geҫti… Şoföre bir ҫöp bidonunun yanında durmasını mı söylemeliyim yoksa arabasına ҫöp torbası ile bindiğimi ҫaktırmamak iҫin torbayı kamufle mi etmeliyim, soruları zihnimde, kıvranıyordum. Güzel yaz sabahı açık camlardan gelen esinti, torbadan gelen kokuyu burnuma ҫarptı… “Şoför bu kokuyu alıyor mudur?” diye düşünürken bir yandan içimden, “keșke daha çok parfüm sıksaydım” diye geçirdiğimi anımsıyorum. Ter basmaya başladı. Kokuya dair karşı taraftan gelecebilecek soruların her birine birer cevap hazırlamak için onları tahmin etmeye koyulacaktım ki fakülteye geldik. Paramı ödedim. Çöp torbamla birlikte taksiden indim. Taksi uzaklaşırken ҫöp torbasını fakültenin önündeki ҫöpe attım. Fakültenin kapısından girerken sırtımdaki ıslaklığı hissediyordum.
Bu olay tam dört yıl önce gerҫekleşti. O zamandan bu zamana ne değişti? Ayrancı sokaklarında artık ҫöp kutuları var. Yakın zamanda gördüğüm Gaziantep şehrinde ҫöp kutuları turuncuydu, ҫok şirinlerdi. Roma’da ise parlak siyah, oldukҫa karizmatik. Ayrancı’daki ҫöp kutuları, üzerinde belli belirsiz yeşil yazılar olan pislenmiş ama paslanmamış aleminyum rengindeler. Zevkler ve renkler tartışılmaz illa ki fakat, akşamları karşılaştığım ҫöp torbası yığınlarının fotoğraflarından da görüldüğü üzere, bu ҫöp kutularını benden başka beğenmeyenler de var galiba: çöpleri iҫlerine atmak yerine etraflarına saҫmayı, hatta bașka bașka yerlere koymayı tercih ediyorlar. Tabii bu durum ҫöp kutusu sayısının yetersizliğine de yorulabilir.