“Gidip posta’nın, ipsos’un, hapsos’un anketlerine bakmayın, gelin size ben babamların mahalleyi anlatayım”. Ipsos’un “Türkiye’yi Anlama Kılavuzu” adlı çalışmasının 2014 yılı sonuçları için yazılmış tweetlerden sadece biri bu. Aslında Ipsos 2005’ten beri her iki yılda bir bu araştırmayı yayımlıyor. Ancak araştırmanın bu sene gündeme bomba gibi düşmesinin nedeni Türkiye’nin tirajı en yüksek ikinci gazetesi olan Posta’nın araştırma sonuçlarını manşete taşıması
Bence asıl bomba ise hem Posta’nın ilk sayfasında yer alan hem de insanların hararetli şekilde tartıştığı araştırma sonuçlarının aslında 2012 yılına, yani Ipsos’un bir önceki çalışmasına ait olması.
Haberde aktarılan verilerin hangi yıla ait olduğu bir yana, Posta gazetesinin 3 Ocak 2015 tarihli “İşte Yurdum İnsanı” manşetli haberi sosyal medyada artık alışık olduğumuz üzere hızlı bir kutuplaşmaya yol açtı. Habere ve özellikle haberin başlığına gelen ilk tepkiler “Posta’dan halkı aşağılayan manşet” cümlesi ile özetlenebilecek kıvamdaydı. Sonrasında “Bizden bir cacık olmaz” grubu fikirlerini beyan etmeye başladı. Diğer her şey gibi hızlı unutulan bu haber, kendi içeriği bir yana, sadece kendisine gelen tepkilerle dahi sosyal yapımız hakkında yeterince bilgi sağlamamızı başarmıştı. Benim en çok dikkatimi çeken iki kutuplaşma örneği şöyleydi:
- “Çok cahil bir toplumuz” diyenlere karşı “Siz 90 yıldır tiyatroya gittiniz de ne oldu” diyenler,
- “Kadınların %18’i kocam gerektiğinde beni dövebilir diyor. Ne yazık!” diyenlere karşı “Kadına şiddet bölümünün yanında neden başörtülü kadın fotoğrafı konmuş” diyenler.
Türkiye’yi Anlama Kılavuzu’nun önsözünde “Anlamak yaşamın her alanında kilit rol oynayan sihirli bir kelime… Neyle uğraşırsanız uğraşın, ister siyasetle ister ticaretle, başarılı olmanız sizi desteklemesini istediğiniz insanları doğru anlamanıza bağlı” cümlelerine yer vermiş Vural Çakır. Kılavuzdaki sonuçların sebep olduğu kutuplaşmalar ne yazık ki kılavuzu anlayamama sorununa işaret ediyor. Bu nedenle Türkiye’yi Anlama Kılavuzu’nun da bir kılavuza ihtiyacı var gibi görünüyor ve bu yazının gayesi de kısmen bu ihtiyacı karşılamak. Ancak çalışmanın tamamına bir kılavuz yazmaya çalışmak çalışmanın kendisi kadar zor olmasa da benim tek başıma kotarabileceğim bir iş olmadığından, yalnızca iki konuya odaklanacağım: “Kültürel aktivitelere katılım” ve “kadın”.
Resim 1: Posta gazetesinin 3 Ocak 2015 tarihli manşeti ve ilgili haberin detayları
Türkiye hem gelir hem de cinsiyet ayrımcılığı açısından üst-orta grupta yer alan bir ülke. Kendisi ile aynı grupta yer alan ülkeler Malezya, Kazakistan, Lübnan, Güney Afrika. Sadece cinsiyet ayrımcılığına baktığımızda Türkiye’nin grup arkadaşları arasına Gana, Filipinler, Fas, Kırgızistan, Ermenistan ve Ruanda ekleniyor. Hem milli gelir hem de cinsiyet ayrımcılığı verisi olan 55 ülke arasında ayrımcılığın en yüksek olduğu on beşinci ülkeyiz ne yazık ki. Hal böyleyken, Ipsos’un kadına karşı tutumla ilgili istatistikleri bizi şaşırtmamalı aslında. **Sonuç yerine** Yazıyı çok uzattım, hakkınızı helal edin. Okumayı pek sevmeyen, muhafazakar ve ciddi bir zaman yetersizliği sorunu olan toplumumuzda kendimi affettirmek için daha iyi bir cümle kullanamazdım sanırım. Bu yazıda Türkiye hakkındaki bazı gerçekleri sunmaya çalıştım. Bunlar yılların gerçeği zaten, endişeye gerek yok diyebiliriz. Ancak gezip görmeyen, kitap okumayan, daha doğrusu temel öğrenme aracı televizyon olan bir toplumda sosyal ve entelektüel sermaye birikiminin pek de mümkün olmadığını unutmamak lazım. Kadın istihdamı ile ilgili önemli teorilerden biri cam tavan sendromudur. Yükselememelerine sebep olan cam bir tavan vardır. Görmezler ama orada durur. Ülkemizde ise bir cam kafes var adeta insanların etrafında. Bu cam kafes ortalama bireyin yaşadığı küçük alan ve televizyondan ibaret gibi. **Kaynakça** \[1\] European Comission (2013). Cultural access and participation. Special Eurobarometer 399. \[2\] IPSOS KMG (2012). Türkiye’yi anlama kılavuzu. http://www.turkiyeyianlamakilavuzu.com \[3\] The World Bank (2012). World development indicators. http://databank.worldbank.org/data/views/variableSelection/selectvariables.aspx?source=world-development-indicators \[4\] Inglehart, R., Puranen, B., Pettersson, T., Nicolas, J. D., & Esmer, Y. (2005). The World Values Survey. http://www.worldvaluessurvey.org/WVSOnline.jsp \[5\] http://www.mediacatonline.com/mediacatin-rol-modelleri-arastirmasi-yazili-basinda/