Büyüme süreci gerçekleştiğine göre toplam değerler
[pmath size=5]Y^I>Y[/pmath] , [pmath size=5]C^I>C[/pmath ] , [pmath size=5]V^I>V[/pmath] , [pmath size=5]S^I>S[/pmath]
olmalıdırlar. Marx bu son durumun gerçekleşmesi için şu varsayımları yapar:
(a) Büyüme sürecinde her iki sektörün sermayelerinin organik bileşimi sabit kalmaktadır. Diğer bir deyişle, sermayenin büyüme oranı emek arzı büyüme oranına orantılıdır.
(b) Büyüme sürecinde 1. sektördeki yatırımlar 2. sektördeki yatırımlardan büyüktür.
Sermaye birikiminin 1. sektörde başlamasından ve 2. sektördeki kapitalistlerin üretim ya da birikim sürecine doğrudan bir etkilerinin olmayışından dolayı genişletilmiş yeniden-üretim modeli üretim yönlüdür. Burada, üretim mallarını üreten sektörün önderliği söz konusudur. Üretim sürecinde tüketim mallarını üreten sektör, üretim mallarını üreten sektöre bağımlıdır ve 1. sektörün büyüme oranını takip ederek gelişmektedir. Ekonominin bütünü göz önüne alındığında toplumsal sermayenin birikiminde itici rolü üretim oluşturmakta, tüketim ise üretime bağlı, ikincil bir rol oynamaktadır.
Yukarıda anlatılanları bir örnekle açıklayalım:
Ekonominin genel durumunu ex-ante yazılırsa:
[pmath size=5]4000C_1 + 1000V_1 + 1000S_1 = 6000Y_1[/pmath]
[pmath size=5]1500C_2 + 750V_2 + 750S_2 = 3000Y_2[/pmath]
İlk olarak Marx’ın yaptığı varsayımlar şunlardır:
(a) Birikim sürecinde her iki sektörde artı-değer oranı aynıdır. Diğer bir deyişle, sömürü oranı yıldan yıla her iki sektör için %100 olarak kalmaktadır.
(b) Büyüme sürecinde her iki sektörün sermayelerinin organik bileşimi (q) sabittir. 1. sektör için [pmath size=5]q_1=4/5[/pmath] ve 2. sektör için [pmath size=5]q_2=2/3[/pmath]’dür.[2]
(c) 1. sektördeki artı-değerin yarısı sermaye birikimi için ayrılmakta, diğer yarısı ücret mallarının satın alınması için kullanılmaktadır. Bu durum 2. sektörün kapitalistlerinin üretim faaliyetlerini 1. sektörün kapitalistlerine bağımlı hale getirmektedir.
Ekonomide Değer Cinsinden Ex-ante Büyüklükler (1. yıl)
_________________________________
Sektörler C V S Y
I 4000 1000 1000 6000
II 1500 750 750 3000
Toplam 5500 1750 1750 9000
_________________________________
Yukarıdaki tablodan hareketle:
Ex-ante 1. yıl için 1. sektörün toplam çıktısı [pmath size=5]Y_1 = 6000[/pmath] iken 1. sektöre olan toplam talep sadece [pmath size=5](C_1 + C_2) = C_T = 5500[/pmath]’dür. Bundan dolayı [pmath size=5]Y_1>C_T[/pmath] olur. Aynı şekilde 2. sektörün toplam çıktısı [pmath size=5]Y_2 = 3000[/pmath] iken 2. sektöre olan toplam talep [pmath size=5](V_1 + S_1) + (V_2 + S_2) = (V + S)_T = 3500[/pmath]’dür.
[pmath size=5]Y_1[/pmath] ile [pmath size=5]C_T[/pmath] arasındaki ve [pmath size=5]Y_2[/pmath] ile [pmath size=5](V + S)_T[/pmath] arasındaki farklılıklar sistemin basit yeniden-üretim durumunda olmadığını göstermektedir. Kapitalistler artı-değerin tamamını harcamayıp bunun bir kısmını sermayelerini arttırmak için kullanmaktadırlar.
1. sektörün kapitalistleri (c şıkkından hareketle) elde ettikleri artı-değerin [pmath size=5]1/2[/pmath]’sini sermaye birikimine ayırmaktadırlar. 1. sektörde [pmath size=5]q_1 = 4/5[/pmath] olduğundan dolayı artı-değerin sermaye birikimine ayrılan kısmının [pmath size=5](1/2 . S_1 = 500)[/pmath] [pmath size=5]4/5[/pmath]’i değişmeyen sermaye ve [pmath size=5]1/5[/pmath]’i değişen sermaye için ayrılmaktadır. Bu durumda 1000 birimlik artı-değerin [pmath size=5](4/5 . 500 =) 400[/pmath] birimi değişmeyen sermaye için, [pmath size=5](1/5 . 500 = ) 100[/pmath] birimi değişen sermaye için harcanmakta, 1000 birimlik [pmath size=5]S_1[/pmath]’den geriye kalan 500 birim ise 2. sektörden tüketim malı satın almak için kullanılmaktadır. Ex-post 1. yıl için 1. sektörün değer cinsinden ürün dağılım denklemi yazılırsa:
[pmath size=5](4000C_1 + 400C_1^I) + (1000V_1 + 100V_1^I) + 500S_1 = 6000Y_2[/pmath]
Böylece 1. sektörün 2. sektörden tüketim malı talebi [pmath size=5]1000V_1 + 100V_1^I + 500S_1 = 1600[/pmath] birim olacaktır.
2. sektörün üretim faaliyeti ya da aynı anlamda olmak üzere birikim düzeyi 1. sektör tarafından belirlendiğinden, 1. sektörün tüketim malı talebinin 1600 birim olması 2. sektörün üretim malı talebinin de 1600 birim olmasını gerektirecektir. Buna göre, dönem başında 1. sektörden 1500 birim üretim malı talep eden 2. sektörün, şimdi üretim malı talebini 100 birim arttırması gerekecektir. 2. sektörün bu ek yatırımları için olan talebinin 100 birimden fazla olması mümkün değildir, çünkü 1. sektörde sadece 100 birimlik fazla üretim malı vardır.
Yukarıdakiler matematiksel olarak ifade edilirse (ex-ante değerler çarpı işaretiyle gösteriliyor.):
Böylece 1. sektör için ex-post durum:
[pmath size=5]C_1 = (C_1)^* + 1/2 . q_1 .S_1[/pmath]
[pmath size=5]C_1= 4000 + 1/2 . 4/5 . 1000[/pmath]
[pmath size=5]C_1= 4400[/pmath]
2. sektörün üretimi 1. sektöre bağlı olduğundan:
[pmath size=5]C_2 = Y_1-C_1[/pmath]
[pmath size=5]C_2= 6000-4400[/pmath]
[pmath size=5]C_2= 1600[/pmath]
Dolayısıyla 2. sektörün üretim malı talebi 1600 birim olacaktır.