iktisadiyat

Geçen ayki yazımda doğum öncesinde (anne karnında) alınan testosteron miktarının göstergesinin 2d:4d olduğunu ve nasıl hesaplandığını anlatmış, bu araştırma konusunun tarihsel gelişiminden bahsetmiştim. (bkz: http://iktisadiyat.com/2012/02/24/testosteron-seviyesinin-kararlara-etkisi/) Bu ay ise PT’nin (Prenatal Exposure to Testosterone – Doğum Öncesi maruz kalınan testosteron) insanlardaki çeşitli etkilerine değineceğim.

Read the rest of this entry »

American Anthropologist dergisinin 1888 Ocak tarihli ilk sayısında Frank Baker Anthropoligical Notes on the Human Hand (1) adlı bir makale yayınladı. Makale insan eli hakkında çok ilginç bilgi ve gözlemlere yer veriyordu. Bu gözlemlerden biri işaret ve yüzük parmakları arasındaki uzunluk farkıydı. Genelde insan ve maymunlarda işaret parmaklarının yüzük parmaklarından kısa olduğu, çok nadiren de yüzük parmağının boyuna eşit veya ondan daha uzun olduğu gözlenmişti.

Read the rest of this entry »

Biraz iddialı bir başlık olsa da, sadece aklımdakileri paylaşmak niyetindeyim. Bol bol katkılarınızı bekliyorum.

Son zamanlarda bir Bayes merakı gidiyordu bende, Levent de iyi bilir, nihayet bir sonuca vardırdım bu meseleyi tabi paylaşmak da istedim doğrusu  ’Evreka’ halimi….Bayes’i açıklamadan önce bizi Bayes’e getiren -belki de zorlayan demeliyiz- koşullara ve tarihselliğe girmek istiyorum. Rasyonalite, belki yüzyıllarca tartışılan, ruh-beden iki midir bir midir yoksa ruh diye bir şey yok mu sorularıyla yükselip dursa da, şu açık ki, bilimlerin ayrışmaya başladığı aydınlanma sonrası dönemde ve politik-ekonominin, ahlak felsefesinden koptuğu, psikolojinin kendi kendini var etmeye çalıştığı yıllara gittiğimizde, karşıma çıkan ilginç anekdotlar oldu. Read the rest of this entry »

 Modern fen bilimleri başarılarını deney ve gözlem yöntemlerine borçludurlar. Deneycilik ve yararcılığın yalnızca fen bilimleri prosedürünü tanımladığı sürece doğru olduğunda herhangi bir şüphe yoktur (s. 35). [Zira] İnsan eylemi bilimlerinin uğraştığı tecrübe daima karmaşık fenomen tecrübesidir. İnsan eylemi söz konusu olduğunda laboratuar deneyi yapılamaz. (s. 34)

Ludwig von Mises, İnsan Eylemi

Bazı sorular sanki kesin cevapları varmış gibi görülür. Oysa kaotik durumların sanılanın aksine tek bir cevabı yoktur. Ama anlaşılır ve sağlam bir mantığa sahip bir cevabı vardır. Bu cevap insanın kendi doğal sınırlarına ulaştığı anda ortaya çıkar. Örneğin, insan uçabilir mi sorusunun cevabı evettir. Bir araçla, yani bir vasıtayla, uçakla, roketle, yapay kanatla, planörle, helikopterle, uzay mekiğiyle mümkündür bu. Ama soru esasında şöyledir: İnsan kuş gibi uçabilir mi? Bunun cevabı tek kelimeyle hayırdır. İnsan iktisatta deney yapabilir mi? Evet, ama bu bize herhangi bir fayda ve kesinlik sağlar mı? Cevap hayırdır. Zira tam tersine, iktisatta deney yapmak bizlere zarar verir ve iktisat bilimini yanlış cevaplara götürür.

Read the rest of this entry »

Ekonomik modeller her ne kadar genellemelere dayansalar da, birçok önemli ayrıntıyı yok saysalar da ve çoğu zaman gerçeklerden uzak gibi gözükseler de hiç kuşkusuz iktisat biliminin en önemli araçlarıdırlar. Evet, deneysel iktisat, davranışsal iktisat, post-ostistik iktisat gibi alt bilim dalları ve akımlar ana akım iktisadi ve onun modellerini sert bir şekilde eleştirmektedir. Haksız da değillerdir çoğu noktada. Ancak dikkat çekilmesi gereken bir nokta vardır ki o da bir akademisyenin, bir öğrencinin ya da akademi dışındandan bir araştırmacının fikirlerini beyan ederken veya çalışmalarını sürdürürken eleştirilerini öne sürme sebebi. Zira eleştirdiği konuyu bilmeyen bir araştırmacının veya akademisyenin yaptığı aslında eleştiri değil, okuduğu eleştirileri ve yorumları ezberlemektır. Örneğın deneysel iktisadı ele alırsak  “Zaten ana akım iktisat çoktan çürütüldü, onun varsayımları mantıksızdır” demek ve daha da kötüsü teorik çalışmaları görmezden gelerek sadece deneysel kaynaklara yönelmek bir deneysel iktisatçı için çok büyük bir kayıptır.
Read the rest of this entry »

Gerçek hayatta bireylerin kamu mallarına yaptığı katkı da, kamu mallarından faydalanma sıklığı da farklılıklar gösterir. Örneğin bir mahallede kurulmak istenen kamusal bir spor merkezi projesine o mahallede yaşayan insanlar tarafından yapılacak katkıyı düşünelim. Ve mahalleli bu projeye doğrudan, ancak anonim olarak katkı yapıyor olsun. Yani muhtarlığın önünde bir kutu var ve mahalleli katkılarını miktarını kimseye göstermeden bu kutuya atabilir. Bu durumda herkesin aynı katkıyı yapmasını zaten bekleyemeyiz. Ancak bireylerin yaptığı farklı katkı paylarını nasıl açıklayabiliriz. Bir başka deyişle, spor merkezi projesine kim 10TL, kim 1000TL yatıracaktır?Kamu malı oyunlarında bu araştırma büyük önem teşkil etmektedir.  Read the rest of this entry »

Chaudhuri’nin kamu malı oyunları (Public Goods Game-PGG) çalışmalarını derleyip toparlayan, çiçeği burnunda makalesini (Chaudhuri: 2010) okuduktan sonra PGG’yi İktisadiyat okurlarına birazcık tanıtmak istedim. Zira baktım ki aslında deneysel iktisat hakkında uzun süredir de pek bir şey yazmamışız (evet! Özellikle Ben ve Barış).  Önce “PGG nasıl bir oyundur? Nasıl oynanır?” diye başlayıp, biraz da detaya ineceğim.
Read the rest of this entry »

Kaç televizyon programı eskittik: “Şimdi kameralarımızı semt pazarına uzatıyoruz. Bakalım halkın enflasyonu ne alemde?” diye başlayan ve mikrofonu kapanın “Vallahi evladım biz bu işten bir şey anlamadık; halimiz harap. Bak, yarım kilo kıyma bile alamıyorum” diyerek yakındığı. Oysa Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) enflasyon rakamlarını açıkladığında uzmanlar “enflasyon rakamları düşük” demiyor mu? Ya da hükümet üyeleri her fırsatta üç haneli rakamların sınırlarını zorlayan enflasyon rakamlarından tek hanelere gelmenin ne büyük başarı olduğundan bahsetmiyor mu? Peki ya karikatürler? Yıllar var ki Salih Memecan’ın elinden enflasyon canavarının vatandaşı kovaladığı bir karikatür çıkmamış. E peki kardeşim; bu insanların zoru ne? Ne diye sürekli “fiyatlar yine çok arttı; yandık, bittik” diyor? Read the rest of this entry »

Deneysel Iktisat konferanslarinin en onemlilerinden biri IMEBE (International Meeting on Experimental and Behavioral Economics)bu sene 7-9 Nisan arasi  Barcelona´da duzenleniyor. Ernst Fehr ve Matthew Rabin de orada olacak. Program ve daha fazlasi icin:

http://www.imebe.com/

Dan Ariely ve Barış İstanbul’da buluşmak üzere bavullarını hazırlarken geçen sene İktisadiyat’ta yazdığım bir yazının altına iliştirdiğim iki TED sunumunu hatırlatmakta fayda var. Fikir Sahibi olmak isteyenler için kısa ve öz iki sunum:

Buggy Moral Code

Are We In Control Of Our Own Decisions?

Canımız, ciğerimizsin TED!