Miri Toprak Rejimine Sosyalist Eleştiri
Yusuf EKİCİ | December 29, 2008
“Osmanlı iktisadi yapısı incelendiğinde göze ilk çarpan merkeziyetçi oluşudur. Hakim toprak rejimi “miri toprak” rejimidir ve toprağın mülkiyeti tamamen devlete aittir fakat kullanım hakkı reayanındır (halk). Yani halk kullanım hakkı kendinde olan bu toprakları satamaz, devredemezken ; halkın toprak üzerindeki hür statüsü, topraktan ürün edinme ve onunla ilgili her türlü tasarrufu edebilmekden gelir.Osmanlı’da , Avrupa’daki feodal toplumlardan ziyade , serflikden /kölelikden kaynaklanan isyanların olmayışının sebebi ; toprağı işleme ve tasarruf etme hakkının halkda olmasıdır.”
Günümüz yorumlarında , bu ekonomik yapının , geniş halk kitlelerinin oluşturduğu artı değerin devlet gücü tarafından toplu gaspı şeklindeki yorumlara rastlanmakla birlikte , devrin şartlarının getirdiği merkeziyetçi ve kapalı köy ekonomisi ile tarımsal üretim esasına dayanan ekonomik yapının bir doğal sonucu olarak da yorumlamak da mümkün. Sanırım ilk yorum , eski sosyalist görüşün ilk ve ilkel ve bir o kadar da ham ideolojik saptamalarının , uygulanmış tarihi bir iktisadi yaklaşım üzerindeki eleştirel bakışıdır. Nitekim , çıktığı zamanların şartlarına/gereklerine uygun olarak varolmuş bir sistematiğin adıdır sosyalizm. Yani her ne kadar özel mülkiyetin olmaması ve toprağın mutlak mülkiyetinin devlete ait oluşu , yanısıra hakim gücün (devletin) halkı beslemek adına kullanım hakkını devretmesi , bunun için halkı çalıştırması , adı geçen iktisadi sistematiğin temellerinde yer alsa da , osmanlı üretim tarzını ve ekonomik yapısını geçtiğimiz yüzyılın içinde yerbulmuş akımların/ideolojilerin kendi mantık silsilesi içinde yorumlayamayız. Yapacağımız şey olayı olduğu gibi yansıtmak, adeta olaya ayna olmakdan başka bir şey değildir.
Bu durumdan çıkarılabilecek en net sonuç, osmanlı toplumunun Avrupa feodal toplumlarına benzemediği fakat ekonomik gidişat içinde sınıflı bir toplum olduğudur.








