iktisadiyat

Uzun zamandir ceterisparibus.net`in kurucularindan Gokmen Bey ile sayfaya deneysel ve davranissal iktisat uzerine bir bolum eklemek konusunda gorusmekteydik. Sonunda iki tarafin da cabasiyla artik Turkiye`nin en genis makale arsivine “deneysel ve davranissal iktisat” basaligi da eklendi. Su an icin bir miktar “ciliz” olan makale bolumunu gelecek haftalarda olabilidigince genisletmeye calisacagim. Alanin Turkiye`deki tanitimina buyuk katki saglayacagina inandigim bu desteginden oturu ceterisparibus.net`e sonsuz tesekkurler.

U.Baris URHAN

Kopenhag Universitesi`nde deneysel ve davranissal iktisat uzerine calisan Prof. Jean-Robert Tyran birkac gun once Danimarka`nin -TRT2`nin benzeri olan- DR2 isimli kanalindaydi.

“Viden om” isimli bu program bircok farkli alanda yayin yapan bir bilimsel magazin programi. Suraya tiklayarak izleyebileceginiz programin gecen haftaki konugu deneysel ve davranissal iktisatti.

Programi izlerken, aklima bizdeki programlara son 10 yilda dahi hicbir hakemli dergide yayin yapmamis akademisyenlerin konuk edilip bilimden cok siyaset konusulmasi geldi.

U.Baris URHAN

Not: Program Danca fakat roportajlarin tamami Ingilizce.

Tez konum nihayet belli oldu. Ben de size bu ilginc konu hakkinda biraz fikir vereyim istedim.

Gonullerin Cikmazi Nedir?
Bu alandaki ilk yayin aslinda sosyal psikoloji`den gelmesine ragmen kullanilan etiket farkli idi: Bystander Effect. Bunu, acikcasi, nasil Turkceye cevirmemiz gerektiginden emin olmadigim icin gecici olarak “gorgu taniklari etkisi” diyecegim. Cunku teori bir acil yardim aninda artan gorgu taniklarina (bystanders) paralel olarak herbir gorgu taniginin yardim etme olasiliginin dustugunu belirtiyor. Gonullulerin cikmazi ise bu konunun, teorik gerekcelerle seyreltilmis oyun-teorik bir versiyonu oluyor.
Gonullulerin cikmazinin en basit hali 2 oyunclu ve 2 stratejili bir oyundur. Oyunculardan en az birisinin belli bir bedeli odemeye razi olmasi halinde iki oyuncunun da istifade edebilecegi ortak bir “fayda” yaratilmasinin mumkun oldugu en basit oyuna literaturde “gonullulerin cikmazi” deniliyor. Eger bu olursa gonullu olan, gonulsuzden (free-rider) daha fazla fayda elde ediyor. Lakin iki kisiden hicbirisi gonullu olmazsa o zaman herkesin faydasi sifir oluyor. Iste bu noktada oyunun gonullulerin cikmazi adini almasini aciklayan soruyla karsilasiyoruz:
- Kim ve hangi sebeplerle gonullu olur?

Oyun Teorik Cozumleme
Asagidaki matris 2*2 dizaynli en basit versiyonu gosteriyor. Oyun homojen ve tam bilgiye sahip oyuncularla, es-zamanli (simultaneous) oynanan bir oyundur.
(Oyun teorisine asina olmayanlarin oncelikle suraya bakmasinda fayda var.)

c = gonullu olmanin bedeli.
b = en az bir kisinin bedeli (c) odemesi karsiliginda ortaya cikacak fayda.
(b-c) = gonullunun net faydasi.
V = gonullu olmak
NV= gonullu olmamak
p = karisik strateji (mixed strategy) icin kullanilan olasilik degeri.

Cozum:
Oyunda sari ile boyanmis olan yerler iki adet pur Nash Dengesi`ni gosteriyor. Bunlarin disinda olasiliklar uzerinden de -oyun simetrik oldugu icin- tek bir denge noktasina olasilabiliniyor. Gerekli matematiksel islemler yapildiktan sonra cikan formulde p degeri suna esit:

Her bir oyuncunun yardim etme olasiligi; bu yardimdan elde edilecek faydaya ve o faydanin ortaya cikartilmasi icin odenmesi gereken bedele baglidir.

N-Oyunculu Versiyonu
Farkindaysaniz iki kisilik oyunda basta belirttigim tanima uyan bir formul cikmiyor. Bu sebeple oyunun -oyuncu sayisina duyarli- versiyonunun da cozumunu vermemizde fayda var:

Yukarida gozuken esitligi, oyunun N sayidaki oyunculu halinin -olasiliklar uzerinden karisik dengenin- cozulmesinden elde edebilirsiniz. Bu sayede basta da verdigimiz su tanima ulasabiliyoruz:
“Oyuncu sayisi arttikca her bir oyuncunun gonulluluk olasiligi da duser.”

Neden?
Latane and Darley, 1968`deki makalelerinde bunun sebebinin “sorumlulugun dagilmasi (bolunmesi)” (diffusion of responsibilty) olarak aciklamislardir. Ornegin sadece sizin oldugunuz bir ortamda herhangi birinin yardim ihtiyacina vereceginiz tepki, yuz kisilik bir grubun icerisinde vereceginiz tepkiden cok ama cok dusuk olacaktir. Cunku boylesi bir kalabalik icerisinde insanlarin genellikle dusunecegi ilk sey sorumlulugun digerlerinde oldugudur.

Deneysel Iktisat Boyutu
Bu alanda laboratuar kosullarindaki tek calisma Goeere ve Holt (2005) tarafindan yapilmis. Onlarin calismasinin yukaridaki teorik ornekten tek farki hickimsenin gonullu olmamasi durumunda dahi herkesin bedele (c) esit bir miktari kazanabilmesi. Yani yukaridaki matriste sifir olan yerelere g adinda bir degisken koymuslar ve c / (b-g) kosulu saglandigi surece formulun isleyecegini soylemislerdir.
Iste meselenin de dugumlendigi nokta burasi. Cunku benim dusumceme gore bu tarz bir deneyin deneysel iktisat ile yapilmasi uygun degil. Bunu acikladigim (ya da aciklamak icin cabaladigim) toplantimizda danismanimla vardigim karar sonucu tezimi, deneysel iktisat uzerinden degil de sosyal psikoloji ve oyun teorisi uzerinden yazmaya karar verdim, vermek zorunda birakildim. Zira deneysel iktisatla ilgili bir elestiriyi -henuz- deneysel iktisatci birisiyle makale yazarak yapmak mumkun degilmis : -)
Bana gore deney laboratuarina para kazanacaklarini bilerek gelen deneklerin verecekleri tepkiler ile acil durum aninda verilecek “olagan” tepkiler arasinda onemli farklar vardir. Bu sebeple gonullulerin cikmazindaki (0,0) olan hickimsenin gonullu olmamasi kosulunda herkesin laboratuari sifir para ile terk edecegi bir durumu engellemek icin, teorinin acik yanlarini kullanarak, sifir yerine pozitif bir deger koymak sagliksiz sonuclar alinmasina sebep olacaktir.
Tabi bunu dediginiz zaman, oyunun kurallari geregi, sizin de bir teoriniz olmasi gerekiyor.

Onu da tezimde okuyacaksiniz umarim…

U.Baris URHAN

Volunteer`s dilemma”nin tam karsiligi gonullulerin cikmazi olsa da “gonulluluk cikmazi” karsiliginin daha guzel bir ifade olacagini dusunuyorum. Ne dersiniz?

MIT`nin noroekonomi uzerine calisan taninmis profesorlerinden Drazen Prelec 7 HAziran 2008`de alani tanitan guzel bir sunum yapmis. Bircogumuzun kacirdigi bu degerli sunumu
izlemek isteyen noroekonomi meraklilarini suraya davet ediyorum.

Not: Izlemek icin bilgisayarinizda real-player kurulu olmalidir.

U.Baris URHAN

İktisatçıların birkaç yıldır ilgiyle takip ettiği alanlardan birisi olan nöroekonomi mikro ölçekteki deneysel pazarlık oyunlarının birçoğunun nörolojik temellerine ışık tutmakta.
Son yıllarda yapılmış önemli çalışmalardan bir tanesi de “Oxytocin Increases Generosity in Humans” adıyla şurada yayınlandı. Yazarlardan özellikle Paul J.Zak Cleramont Üniversitesi’ndeki çalışmaları ile adını bir hayli duyurmuştu.

Çalışma deneklerin yarısına oksitosin yarısına da etkisiz bir sıvının verilmesini takiben ültimatom ve diktatör oyunlarındaki davranışlarının incelenmesi üzerine kurulmuş.

Ültimatom oyununda iki kişiden birisine belli bir miktar para verilir ve karşısındaki oyuncuya istediği bir miktarı vermesi istenir. Eğer karşı taraf bu miktarı beğenmez ve reddederse iki taraf da hiçbir şey alamazken kabul etmesi durumunda teklif edilen miktarın, teklifi yapan de kalan miktarın sahibi olur.
Diktatör oyununda bunun tersine karşı taraftaki oyuncunun bir seçim şansı yoktur. Dolayısıyle birinci oyuncu ne kadar isterse o kadarını verir ve oyun sonlanır.

Sonuçlara göre ültimatom oyununda oksitosin ile “motive” edilmiş denekler diğerlerine göre %80 cömertler. Ne yazık ki aynı cömertlik diktatör oyunlarında gözlenememiş. Bu da gösteriyor ki oksitosin ancak karşı taraftan bir cezalandırma riski algılandığı zaman etkili olabiliyor.

Konuyla ilgilenenler bu alandaki ilk nöroekonomi çalışması olan şu yayına da baksalar fena olmaz. Bunlarla yetinmeyip daha da fazla nörolojik ayrıntı isteyenler şu teze de bir bakmalılar.

Ü.Barış URHAN

-Doktor bey kendimi çok kötü hissediyorum.
—Neyiniz var?
-Yatırımlarımın getirisi çok düşük ve rasyonel karar veremiyorum.
—Hımm, siz şöyle bir uzanın.Ben şirket raporlarınıza bir bakayım…

Özellikle akademik hayat konusunda bilgi sahibi olmayanlara anlatmakta zorluk çektiğim bir unvandır doktorluk. İkitsadın doktoru ne iş yapar ki? Doktor dediğin beyaz önlüklü, sağlık sorunları ile ilgilenen insan değil midir?
İşte tam bu noktada imdadımıza Nöroekonomi yetişiyor.

Vernon L.Smith ile Daniel Kahnemann’ın aldığı nobel ile samimi bir dostuna kavuşan iktisat, anlaşılan ondan da sıkılmış ki yeni bir dost arayışında.Evet, psikolojiden sonra iktisatçıların yeni gözdesi biyoloji biliminden bahsediyorum.Giderek daha da yaygınlaşan bu disiplinlerarası çalışma, nöroekonomi, ne ile ilgileniyor peki?

Kevin Mccabeşöyle bir tanım veriyor;

Neuroeconomics is an interdisciplinary research program with the goal of building a biological model of decision making in economic environments. Neuroeconomists ask, how does the embodied brain enable the mind (or groups of minds) to make economic decisions? By combining techniques from cognitive neuroscience and experimental economics we can now watch neural activity in real time, observe how this activity depends on the economic environment, and test hypotheses about how the emergent mind makes economic decisions. Neuroeconomics allows us to better understand both the wide range of heterogeneity in human behavior, and the role of institutions as ordered extensions of our minds.… (Kaynak; http://neuroeconomics.typepad.com)

ve hemen ardından gelen şu ilginç soruyu da okumadan geçmeyelim;
“Have neuroeconomists developed something that can measure utility? Imagine the possibilities if such a machine were developed.” Norak Uong
Kim bilir; beki de serotonin, melatonin ve endorfin hormonlarıyla ölçtüğümüz ve herkes için farklı değeri olan bir mallar kümesi ile “açık büfe” teoriler üretebiliriz?

İşin eğlenceli kısımları, herhalde sonuçtan çok süreçle ilgili olan kısımları olsa gerek! Bu makalenin amacı ise yalnızca bir tanıtımdı.Bu sebeple, aşağıdaki sayfalara bir göz atmakta fayda var;

1.  The Society for Neuroeconomics
2. Center for Neuroeconomics Studies (Claremont Graduate University)
3.  The Center for the Study of Neuroeconomics (George Mason University)
4.  Stanford Neuroeconomics Lab. (Stanford University)
5.  The Camerer Lab. (CalTech)

Biraz da makale okuyalım diyenlere;
1.  Neuroeconomics, Paul Zak (Claremont Garduate University)
2. The Neuroeconomics of Trust, Paul Zak
3. Neuroeconomics: How Neuroscience Can Inform Economics, Colin Camerer (CalTech), George Loewenstein (Carnegie Mellon University), Drazen Prelec (MIT)
4. Neuroeconomics: Why Economics Needs Brains, (aynı yazarlar)
5. The Promise (and Limits) of Neuroeconomics, Jedediah S. Purdy (Duke University)

Bitirmeden Gregory Mankiw’in şu sözlerini de
hatırlayalım;
“To avoid confusion: Economics is still “about large-scale phenomena, like inflation and unemployment.” It is not like we have exactly nailed those problems yet. But maybe …..we need to redefine “microfoundations” as starting at the neuron and building up from there.” (Kaynak; http://gregmankiw.blogspot.com)

Ü.Barış Urhan

Uzun zamandır üzerinde çalıştığım makalemi sonunda bitirebildim. Şu anda değerlendirme aşamasında olduğu için tamamını buraya koyamıyorum ancak sunumumdan sonra sizlerle de paylaşarak görüşlerinizi almak isterim. Şu aşamada sadece makalenin giriş kısmını verip konu ile ilgili literatürü sizlerle paylaşacağım.

“How big is the smallest fish in the pond?
You catch one hundred fishes, all of which are
greater than six inches. Does this evidence
support the hypothesis that no fish in the pond
is much less than six inches long?
Not if your net can’t catch smaller fish.

Knowledge about limitations of your data collection
process affects what inferences you can draw from the data.”
Nick Bostrom

Almost all undergraduate students have some difficulties to understand the principles of game theory on the first hand and even if they understand there is always a big ‘question mark’ whether human decisions and interactions occur in the same way game theory predicts. There is no sharp answer to this question simply saying ‘no’ or ‘yes’. But many researchers showed that human decisions in a strategic manner have been effected by many variables which also lead them to give decisions closer to the theoretical predictions of game theory.

Experimental economics is one of the well established way to test the game theoretical predictions with human subjects.

Aim of this paper is to analyse the guessing games, also the well known name p-beauty contest games, by the results of experimental studies.

First chapter will give a theoretical approach to the guessing game and also will give the game theoretical solution of the well known “basic” guessing game as an example.
Second chapter will focus on the experimental studies with their contributions and critiques to the theory.
Third and the last chapter will be a discussion chapter mainly for the next generation experiments and for new ideas which can improve the structure and lead other researchers to think further on it.

—-

Bu işe birkaç makale ile başlamışken; hem konunun hoşuma gitmesi ve hem de 3. bölüm için düşündüğüm fikirlerin hayata geçirilip geçirilmediği konusunda emin olmak için literatürün tamamına hakim olmam gerektiğine karar verdim ve karşıma aşağıdaki liste çıktı. Bu listeye, konuyla doğrudan ilişkili olmadığı için Costa Gomes’in çalışması eklenmemiştir. Yine Morone’nin aynı seriden 17 numaralı çalışma metni de benzer gerekçelerle dışarıda tutulmuştur.

Tahmin Oyunları – Makale ve Çalışma Metinleri dahil bir liste;
——————————————————————————

Camerer, Colin F., Behavioral Game Theory, Princeton University Press, 2003

Chou, Eileen, McConnell, Margaret, Nagel, Rosemarie and Plott, Charles R., “The Control of Game Form Recognition in Experiment: Understanding Dominant Strategy Failures in a Simple Two Person ’Guessing’ Game”, Cal-Tech Social Science Working Papers, August 2007

Duffy, John and Nagel, Rosemarie, “On the robustness of behaviour in experimental ‘beauty contest’ games”, The Economic Journal, Vol. 107, November 1997

Grosskopf, Brit and Nagel, Rosemarie, “The Two-Person Beauty Contest”, Games and Economic Behavior, forthcoming

Guth, Werner, Kocher, Martin and Sutte, Matthias, “Experimental ‘beauty contests’ with homogeneous and heterogeneous players and with interior and boundary equilibria”, Economics Letters, Vol. 74, 2002

Ho, Teck, Camerer, Colin and Keith, Weigelt, “Iterated Dominance and Iterated Best Response in Experimental ‘P-Beauty-contests’.” American Economic Review, Vol. 88,1998

Kachelmeier, J.Steven and Shehata, Mohamed, “Culture and Competition: A Laboratory Market Comparison Between China and the West”,Journal of Economic Behaviour and Organization, Vol. 19, 1992

Kocher, Martin G. and Sutter, Matthias, “Time is money—Time pressure, incentives,and the quality of decision-making”, Journal of Economic Behavior and Organization, Vol. 61, 2006

Kocher, Martin, Strauß, Sabine and Sutter, Matthias, “Individual or team decision-making—Causes and consequences of self-selection”, Games and Economic Behavior, Vol. 56, 2006

Kocher, Martin, Sutter, Matthias and Wakolbinger, Florian, “The impact of naive advice and observational learning in beauty-contest games”, Tinbergen Institute Discussion Paper, January 24, 2007

Kovac, Eugen, Ortmann, Andreas and Vojtek, Martin, “Comparing Guessing Games with Homogeneous and Heterogeneous Players: Experimental Results and a CH Explanation”, Economics Institute of the Czech Academy of Sciences Working Paper, March 2007

Morone, Andrea and Morone, Piergiuseppe, “Guessing Games and People Behaviours: What Can We Learn?” , S.E.R.I.E.S. Working Paper No:15, 2006

Moulin, H., Game Theory For Social Sciences. New York Press, New York, 1986

Nagel, Rosemarie, “Unraveling in guessing games: an experimental study”, American Economic Review, Vol.85, 1995

Nagel, R., “A survey on experimental beauty contest games: bounded rationality and learning”. In: Budescu, D., Erev, I.,Zwick, R. (Eds.), Games and human behavior: Essays in honor of Amnon Rapoport. Lawrence Erlbaum, Hillsdale NJ, 1999

Nagel, Rosemarie, Bosch-Domènech, Antoni, Satorra Albert and García-Montalvo, Jose, “One, Two, (Three), Infinity: Newspaper and Lab Beauty-Contest Experiments”, Working paper, Universitat Pompeu Fabra, Barcelona, 2001

Ohtsubo, Yohsuke and Rapoport, Amnon,”Depth of reasoning in strategic form games”, The Journal of Socio-Economics, Vol. 35, 2006

Sbriglia, Patrizia, “Revealing the Depth of Reasoning in p-Beauty Contest Games”, December 2004. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=656586

Slonim, R. L., “Competing Against Experienced and Inexperienced Players”, Experimental Economics, Vol. 8, 2005

Stahl, Dale O., “Boundedly Rational Rule Learning in a Guessing Game”, Games and Eonomic Behaviour, Vol. 16, 1996

Sutter, Matthias, “Are Four Heads Better than Two? An Experimental Beauty -Contest Game with Teams of Different Size”, Economics Letters, Vol. 88, 2005

Tyran, Jean-Robert, Unpublished Lecure Notes, MA Course – Behavioral and Experimental Economics, Fall 2006.

Weber, Roberto A.,”Learning with no feedback in a competitive guessing game”, Games and Economic Behavior, Vol. 44, 2003

Sevgili arkadaşlar,
Bugün ben, geçen sefer Barış’ın size verdiği tavsiyelerine birkaç not eklemek ve birazcık daha ayrıntıya girmek istiyorum. Anlayacağınız, yine matematikten bahsedeceğim. İşi hem sizler için hem de kendim için kolaylaştırmak amacıyla soru ve cevap şeklinde ilerleyelim:

SORU 1: “Neden Matematik ?”

CEVAP: İlk neden; çünkü her yerde isteniyor, herkes soruyor ve tavsiye ediyor da ondan. İster kabul edin, ister karşı çıkın veya eleştirin, matematik bir iktisatçı için zorunlu ama yeterli olmayan bir koşul olarak görülmekte. İkinci neden; iktisatçıların birçoğu matematiği kullanıyorlar ‘hem de ciddi bir şekilde’. Bu durumda onların yaptıklarını anlayabilmek için senin de bu işten anlaman gerekiyor. Üçüncü neden; birazcık bilim tarihi ve felsefe ile uğraşırsan şunu görceksin; “Felsefenin ve bilimsel uğraşıların kökeni günlük hayattan doğmuş olmakla birlikte, (ki bundan kasıt insanın hayal etmek yerine anlamaya ve sorgulamaya başlaması ve özellikle tarımla uğraşırken karşılaşılan sorunların çözümü için geometrinin icadı), ilerlemesi matematik üzerinden devam etmiştir. Tamam, daha sonra bir yandan felsefe ile bilmin yolu ayrılıyor; (dünyayı neden-sonuç ilişkisi bütünü olarak görenler ve daha çok soru sorup cevap bulanlar bilim adamı olurken, dünyanın tam olarak nasıl bir şey olduğundan pek de emin olamayanlar veya olmak istemeyenler ve daha cok soru sormayi sevenler de filozof oluyor), diger yandan da bilimsel faaliyetler kendi içinde alt dallara ayrılıyor ve süreç böylece ilerliyor. Bu arada tabi ki matematik de kendi yolunda ilerliyor; hem de ciddi bir şekilde. Tabi bütün bunlarin üç bin yıllık bir geçmisi var; hani Geothe dememiş miydi “Üç bin yıllık geçmişin hesabını yapamayanlar gün be günlük yaşayan insanlardır”. Bu durumda, şu üç bin yıllık geçmişin hesabını yapabilmen için senin üç şeyden anlaman gerekiyor: (1) Felsefe, (2) Bilim ve (3) Matematik. Dördüncü neden; aslında inanılmaz bir zevk bulabilirsin bu işte. Tabi ki bu sana bağlı ama ben bir denemeni öneriyorum. Yani bir iktisatçı olarak değil de, sadece meraklı bir insan olarak en azından su üç kitabı bir oku istersen: (1) Fermat’in Son Teoremi (yazari Simon Singh), (2) Matematiksel Düsünme (yazari Cemal Yildirim) ve (3) A History of Mathematics (yazari Jeff Suzuki).

SORU 2: “Peki bu işe nereden başlamalıyım ?”

CEVAP: Eger Soru 1’i ve onun cevabini okumadan buraya geçtiysen ‘Soru 1’ den baslamalısın. :) Eğer okuyup da buraya devam ediyorsan, yukarıdaki cevabıma kısmen de olsa ikna olmuş olduğunu varsayacağım.

Bu senin matematikten ne kadar anladığına bağlı. Ancak bir matematikçi değilsen, bence işe mantıktan (logic) başlamalısın. Tabi çok içine girersen felsefe ile karışmaya başlar mantik; o noktada durabilirsin. Durduğun noktada su kavramlar sana kesin anlamlar ifade etmeli (1) Önerme (statement), (2) Tanım (definition) ve (3) Çıkarsama. Sonra birkaç basit ‘ispat’ yapmalısın kendi kendine, örnegin ‘kök iki rasyonel sayı değildir’.

Ondan sonra, matematik kitaplarına bakmalısın. Başlangıç için;

(1) “Essential Mathematics for Economic Analysis”, (K.Sydeaster ve P.Hammond.) (Türkçe çevirisi var)

(2) “Mathematical Methods for Economics”, (Micheal Klein).

Daha sonra sırasıyla şunlara da bakın:

(1) Fundamental Methods of Mathematical Economics, (Kevin Wainwright, Alpha C Chiang)

(2) Mathematics for Economists (Carl P. Simon, Lawrence Blume)

(3) Schaum’s Outline Introduction to Mathematical Economics, (Edward T. Dowling)

Zaten bir noktadan sonra hepsi ayni hikaye anlatmaya başlar. :) …

SORU 3: “Matematiği Öğrenmenin Kolay Bir Yolu Yok Mu ?”

CEVAP: Var; ‘çalışmak’ :) Sanırım H.de Balzac söylemişti şunu ‘Bilginin efendisi olmak için çalışmanın kölesi olmak gerekir’. Ya da her şeyde iktisadi bir mantık arayanlardansan şunu söyleyeyim sana ‘There is no such a thing as a free lunch’.

SORU 4: “İyi de Bunlar Çok Karışık ?”

CEVAP: İlk başta öyle olabilir; ama inan bana adım adım ve sistematik bir yol izlersen (ki matematiğin kendisi zaten böyle bir şey) işi sökebilirsin.

SORU 4: “Tamam anladım dediklerini ama Ne Kadar Matematik ?”

CEVAP: Bu sorunun cevabını merak eden biriysen ya birazcık ‘tembel’sindir ya da cok ‘meşgul’ birisindir veya ikisinin karışımı. Ben kendimi üçüncü gruba ait buluyorum. Makro, mikro, ekonometri gibi ögrenilecek birsürü şey var, yani bizler icin zamanin alternatif maliyeti yüksek. Eger bir lisans ögrencisiysen, Simon&Blume ve Alfa Chiang’a hakim olacak kadar matematik bilmen işini bir hayli kolaylaştırır. Eğer yüksek lisansa yeni başlamışsan (veya lisans son sınıf öğrencisiysen ve işi ilerletmeyi düşünüyorsan), Angel De La Fuente ‘Mathematical Methods For Economists’ ve Akira Takayama ‘Mathematical Economics’ gibi kitaplara hakim olacak kadar matematik sana çok ama çok yardımcı olacaktır. Tabi bunların ‘yeterli’ olacağını söylemedim. Linear Algebra, Topology ve Mathematical programming gibi konularda daha derine inmen ve bu kitapları aşman gerekebilir. Örneğin, graduate micro (Advanced micro) için ne kadar matematik ‘zorunludur’ diyorsan Jehle&Reny, ‘Advanced Microeconomics’ kitabının ‘Mathematical Appendix’ kısmına bir bakmalısın, aynı şeyi Ekonometri için soruyorsan, W.H.Greene ‘Econometrics’in ‘Mathematical Appendix’i sana yardımcı olur.

Son olarak şunu eklemeliyim: geçen gün daha önce okumak isteyip de yeteri kadar matematik bilmediğim için okuyamadığım bir kitabı okudum; G.Debreu ‘Theory of Value: An Axiomatic Approach to Economic Equilibrium’. Kitabın sonuna geldiğimde hem sevinmiştim hem de birazcık üzülmüştüm. Sevindim, çünkü iktisat literatüründeki şaheserlerden birini okumuş ve anlamıştım. Üzüldüm, çünkü benim matematik bilgim, şu an, sadece G.Debreu’nün yaptığını anlayacak düzeyde, yani aynı şeyi kendim yapamam (henüz :) …

Uuganbaatar NINJBAT

Institute For Advanced Studies, Vienna.

Barış Urhan’ın Notu: Sevgili dostum, davetimizi kırmayarak aramıza katıldığın ve bildiklerini paylaşarak herkes için faydalı bir sayfanın sürdürülmesine katkı verdiğin için teşekkür ederim.İnanıyorum ki seninle birlikte daha güçlü bir sayfa olacağız…

— Gelebilecek taşları şimdiden durdurmak için bir açıklama ile başlayalım.İlkine bugün başlayacağımız tavsiyeler dizisinde, “hakim” iktisat okuyanlar ve okumak isteyenler için tavsiyelere yer verilmektedir. Yeri geldiğinde “ayrıca” diğerlerine de değinilecektir.—

”Sınırsız ihtiyaçları sınırlı kaynaklarla…” diye başlamıştık ilk dersimize.Sonra ilginç bir kelime olan “ceteris paribus” u duyduk.Belli ki farklı bir yer, farklı bir dünyaydı iktisat.

Dört yıllık bir eğitimi bitirip akademik hayatın ilk basamağı olan yüksek lisansa gönüllü olarak başlamış birisi olarak geç kaldıklarımı, bu yollardan geçmeyi düşünen arkadaşlarımla paylaşayım istedim.Şimdi sırasıyla, lisans eğitimi sırasında değerini bilemediğim dersleri anlatmaya ve nerelerde dikkatle durulması gerektiğiyle ilgili önerilerimi vermeye başlayayım.Şimdiden uyarıyorum, bizden sadece söylemesi :)

A) Matematik

İktisat, Cowles Toplantıları’nın da etkisiyle son 100 yılında matematiksel bir bilim dalına dönüştü.Her ne kadar Anıl Girinci, Avusturya Okulu ile bu gerçeğe karşı çıksa da, İktisadiyat’ın özgürlük bahçesinden kopardığımız bir gülle yazımıza devam edelim :)
Dönüştü diyorum çünkü matematik ve istatistik-ekonometri bilmeden bu alanın “iktisat tarihi ve iktisat felsefesi” alanları dışında ilerlemek pek de kolay değil.Peki bir iktisat öğrencisi lisans eğitimi süresince hangi konuları öğrenmelidir?

Bu konuda, ODTÜ’nün yüksek lisans dersi olan “Econ 500-Mathematics for Economists[1]”in konularına bir bakalım;

1.Vectors and Matrices
2.Differential Calculus of Functions of Several Variables
3.Static Optimization
..3.1.Equality-constrained Optimization
..3.2.Inequality-constrained Optimization
4.Dynamics and Stability
..4.1Continuous Time Dynamics
..4.2Discrete Time Dynamics
5.Dynamic Optimization
..5.1Dynamic Optimization in Continuous Time
..5.2Dynamic Optimization in Discrete Time

Peki matematik hangi alanlarda işimize yarar?

-Mikro İktisat
-Makro İktisat
-İktisadî Büyüme ve Kalkınma
-İktisat Politikası
-Uluslararası İktisat ve Dış Ticaret
-Oyun Teorisi
-Hesaplanabilir Genel Denge
-İstatistik
-Ekonometri

E daha ne kaldı?

Yazımızı bitirmeden birkaç da kitap önerisinde bulunalım;

1. Mathematics for Economists, (Carl P. Simon, Lawrence Blume)
2. Fundamental Methods of Mathematical Economics, (Kevin Wainwright, Alpha C Chiang) Bu kitabın eski baskısının, pek iyi olmasa da, Türkçe çevirisi bulunmakta.Yalnız, en son ikinci el kitapçılarda 2 cilt halinde görmüştüm.
3. Schaum’s Outline Introduction to Mathematical Economics,  (Edward T. Dowling)

Yoksa bu işler başımıza nasıl geldi diye kara kara düşünmeye mi başladınız? O zaman şu kitaba da bir göz atın bakalım;

- How Economics Became a Mathematical Science, (E. Roy Weintraub)

Herkese iyi eğlenceler :)

Ü.Barış Urhan

Son yıllarda “Advanced Macroeconomics” kitabı ile Türkiye’de özellikle ingilizce eğitim veren fakültelerin derslerinde okunmaya başlandı. Bu sırada Sala-i Martin ve Barro’nun büyüme (Economic Growth) kitabına da eşlik eder olmuştu.

Peki kimdir David Romer?
Lisans eğitimini 1980 yılında Princeton Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra 5 yıl içerisinde MIT’den de doktora derecesini almış ve tekrar lisans derecesini aldığı Princeton’a dönmüş, orada da 3 yıl süreyle çalışmıştır.Princeton’dan sonra 1988 yılı itibariyle de Berkeley’de (University of California) çalışmaya başlamıştır.David Romer halen aynı üniversitede profesör olarak çalışmaya devam etmektedir.

Mezuniyetinden sonra birçok ödül almış, araştırma kurumlarında çalışmıştır.Bunların bazıları; NBER (misafir araştırmacı bursu, 1987-1988), MIT (misafir öğretim üyesi, 1988), Stanford Üniversitesi (misafir öğretim üyesi, 1993 bahar dönemi ve 1995 sonbahar dönemi), Alfred P.Sloan Araştırmacı Bursu (1993-1995) ve tez bursu (1984-1985)…

Şimdi de David Romer’in Mezuniyet ve tezin bitirilebilmesi için önerdiği kurallarına bakalım;

-Hayatını diğer heyecanlarla doldurma, SADECE YAZ!
-Kapsamlı ve bütüncül bir kaynak taraması için beklemeye çalışma, SADECE YAZ!
-Yazdığın her sayfanın senin büyük(!) yeteneklerinin tamamını göstermesine çalışma, SADECE YAZ!
-En iyi düzene sahip, en kapsamlı ve en içerikli tezi yazmaya çalışma, SADECE YAZ!
-Entellektüel(!) disiplinini sarsacak derin düşüncelere dalma, SADECE YAZ!
-Eğer hala üçüncü bahar yarıyılında da bir sayfa yazmamışsan, ALARMA GEÇ!
-Eğer dört yılını özetleyecek bir yazın yoksa, DERDİN VAR DEMEKTİR!
-Her haftaya başlarken 3 YENİ FİKRİN olsun!
-Konusunda uzmanı oynamaya kalkma, NEYLE İLGİLENİYORSAN ONU YAZ!
-Ve bil ki, iyi bir iktisat makalesinin 3 önemli özelliği vardır;
*Genel bir bakış açısı,
*Konuyu toparlayan bir gelişme bölümü,
*Ve sonucu.

Bu kadar bilgiden sonra hocamıza sormak istedikleriniz olursa ne yapacaksınız? Onun da çaresini düşündük;
Size bir telefon kadar yakın :) :)

Department of Economics
549 Evans Hall
University of California
Berkeley, CA 94720-3880
Tel: 510/642-1785
Fax: 510/642-6615
dromer@econ.berkeley.edu

Ü.Barış Urhan